سجاده فرش مسجد نو شیراز«مسجد جامع جدید» یا «مسجد اتابک»، معروف به «مسجد نو»، دوّمین مسجد شیراز از نظر اهمیت تاریخی است. اولین مسجد شیراز از نظر اهمیت تاریخی مسجد جامع عتیق و سومین مسجد از این منظر مسجد وکیل است. مسجد نو با بیست هزار متر مربع (دو هکتار) مساحت بزرگ‌ترین مسجد ایران است.

در سال‌های اخیر مسجد نو به محل اقامه نماز جمعه شهر شیراز بدل شد و ستاد اقامه نماز جمعه با احداث ابنیه و دکاکین و اجاره دادن آنها از وسعت این مسجد کاست و با احداث سقف فلزی بر روی محوطه وسیع آن لطمات شدیدی بر بافت تاریخی آن وارد نمود.مسجدنو مربوط به اتابکان است و در شیراز، فلکه شاهچراغ، روبروی بقعه شاهچراغ واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شمارهٔ ثبت ۷۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد نو شیراز در حوالی سال 590 ق. توسط اتابک سعد بن زنگی احداث شد. این مسجد رو به روی بارگاه شاهچراغ در شیراز واقع است. در مورد نام این مسجد نوشته‌اند که چون چند مرتبه در سال‌های ۶۹۰ ، ۱۱۸۳ و ۱۲گرفته‌است.

اتابک مظفرالدین ابوبکر بن سعد بن زنگی یا سعد بن زنگی (۶۲۳–۵۹۹ هجری قمری - ۱۲۲۵–۱۲۰۲ میلادی) پنجمین اتابک از اتابکان سلغوری فارسی (۱۲۴۸–۱۱۸۶ میلادی) (۶۶۳–۵۴۳ هجری قمری)است.

وی در ظاهر خود را پیوسته بدربار خوارزمشاهیان می‌دانست، ولی در باطن با نیرویی که فراهم کرده بود، و دلیری فطری که داشت، دم از استقلال می‌زد. به روز پادشاهی سعد بن زنگی همهٔ ایالات فارس و نیز بخش‌هایی از کرمان و سیرجان باجگذار این سلسله شده بودند.

این ساختمان، نخست اندرونی" اتابک سعد بن زنگی" بود. او هنگام بیماری سخت فرزندش، نذر کرد که در صورت بازیافتن سلامت فرزندش، خانه را خراب کند و به جای آن مسجد بسازد. چنین شد و او نذر خود را ادا کرد. در شمال و جنوب این ساختمان، دو رواق ( ایوانی که در مرتبه دوم ساخته شود، پیشگاه ) بسیار بلند به ارتفاع ۳۰ متر و عرض ۲۵ متر ساخته شده‌است.

در هر سوی این رواق‌ها، ۱۲ طاق کم ارتفاع وجود دارد. در پشت رواق جنوبی، شبستان گسترده‌ای ساخته شده‌است. در ضلع‌های شرقی و غربی، ایوان بزرگی در وسط وجود دارد که هر طرف آن شش اتاق ساخته شده‌است.

از جمله بازسازي ها و تعميرات مسجد اتابک شیراز که در طول دوره هاي مختلف صورت گرفته ، مي توان به موارد ذيل اشاره کرد : در سال 995 ه-. ق، خواجه سعدالدين شيرازي معروف به شاه نوازخان- وزير دکن هندوستان - و در سال 1183 ه-. ق، صادق خان، برادر کريم خان زند ، مسجد جدید را تجديد و تعمير کردند .

در سال 1269 ه-. ق، مسجد نو در اثر زلزله آسيب کلي ديد؛ به طوري که جز طاق بزرگ رو به مغرب و کرياس متصل به آن و شبستان پشت به قبله ، بقيه خراب شدند و بين سال هاي 1271 تا 1273 توسط حاجي ميرزا علي اکبر قوام الملک شيرازي بازسازي گرديد .

سجاده فرش مسجد نو شیراز

در سال 1301 ه-. ق، شبستان معروف به مقصوديه خراب شد که آن هم توسط فتحعلي خان - پسر ميرزا علي اکبر قوام الملک - دوباره ساخته شد .

در سال 1350ه-.ق ، معين الشريعه واعظ اصطهباناتي، از طرف حاجي محمد باقر بهبهاني ، مسجد اتابک ( مسجد جدید ) را تعمير و سردر آن را که به کلي خراب شده بود، از نو بنياد کرد . در دوره هاي اخير، ازطرف اداره باستان شناسي، تعميرات و مرمت هاي ضروري در بناي مسجد جامع جدید صورت گرفته است .

در ساختمان مسجد نو در حال حاضر هیچ کاشی کاری و کار هنری دیده نمی‌شود، اما پیشانی طاق‌های بزرگ با کاشی کاری معرق به خط ثلث تزیین شده‌است. تا حدود ۶۰ سال پیش به دلیل وجود چند درخت چنار در وسط صحن، این مکان گردشگاه مردم شیراز بود و آب قنات خیرات از وسط آن جریان داشت. مسجد نو در دوره مشروطیت محل تجمع آزادی خواهان بود.

فريدون فعالي، مدير كل سازمان ميراث فرهنگي‌، صنايع دستي و گردشگري فارس چهارشنبه، 8 آذرماه 91 در جمع خبرنگاران از احيا و مرمت مسجد نو شيراز خبر داد.

مديرکل ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري فارس گفت: احيا و مرمت مسجد نو شيراز که از تيرماه امسال آغاز شد، هم‌اينک 40 درصد پيشرفت فيزيکي دارد.

فعالي افزود: مسجد تاريخي شهدا (نو) ارزش‌هاي بي شماري دارد که از جمله بعد تاريخي و نوع معماري به‌کار رفته در آن است.

وي با بيان اين‌که مسجد نو در شيراز همواره از ديرباز تاکنون يکي از پايگاه‌هاي مهم مذهبي در حرم سوم اهل بيت(ع) بوده و هست، گفت: احياي مسجد نو يکي از ضرورت‌هاست.


سجاده فرش مسجد نو شیراز
مديرکل ميراث فرهنگي فارس با اشاره به لزوم مرمت و احيا بخش‌هايي از اين بناي تاريخي - مذهبي به ويژه ايوان‌هاي ضلع غربي و شمالي اين بنا، افزود: احيا پوشش ايوان ضلع غربي، اجراي طاق‌زني، اجراي آجرکاري در محل‌هاي مورد نياز و مرمت سنگ‌هاي ازاره ايوان ضلع شمالي از اقداماتي است که با اختصاص 310 ميليون ريال انجام مي‌شود.

بناي مسجد اتابک ( مسجد جدید )  مشتمل بر صحن وسيع مرکزي، ايوان ها و رواق هاي جانبي، شبستان هاي ستوندار جنوبي و 4 ورودي است که در کل مساحتي حدود 20000 متر مربع را مي پوشاند .

مسجد نو از جهات مختلف داراي چهار ورودي است که از طريق رواق ها و دالان هايي به صحن راه پيدا مي کنند . ورودي ها از بيرون داراي تزيينات کاشيکاري هستند که عمدتا مربوط به دوره هاي اخير است .

صحن مياني مسجد جدید به ابعاد 90/74×5/148 متر در ميانه داراي سه حوض آب و رديفي از درختان کهنسال است ( در منابع، ابعاد مختلفي ارائه شده؛ از جمله 90×170و 100×200 متر). اين صحن از چهار جهت توسط رواق هاي يک طبقه و ايوان هاي چهار گانه محدود شده است .

در اطراف ايوان شمالي و جنوبي، به قرينه يکديگر، 24 دهانه، و در اضلاع شرقي و غربي، 12 دهنه رواق در اطراف ايوان ها ساخته شده است . جلوي بسياري از دهنه ها و رواق ها با ديوار يا شبکه هاي چوبي مسدود شده است .

به غير از صحن مزبور، اين مسجد داراي دو حياط کوچکتر در طرف جنوبي بوده که يکي- معروف به باغچه- به دبستاني تبديل شده و ديگري حياط منجلاب مسجد است .

در ميانه ضلع جنوبي صحن، ايوان جنوبي به ارتفاع 40 و عرض 25 متر با رواق ها و غرفه هاي دو طبقه کناري، و به قرينه آن در ضلع شمالي، ايوان ديگري است . بر پيشاني و زير طاق اين ايوان، مقداري کاشيکاري قديمي ديده مي شود و در پاکار طاق آن، کتيبه اي قرآني به خط ثلث نوشته شده است .

جبهه ايوان با طاقنماهايي نماسازي شده است . پوشش نيم گنبد و طاق گهواره اي ايوان شمالي، در دوره نسبتا جديد برداشته شده و با پوششي با مصالح جديد جايگزين شده است . پشت اين ايوان، يکي از ورودي هاي مسجد قرار دارد.

ايوان غربي صحن مسجد نو نيز مختصر کاشيکاري معرق دارد . در پاکار طاق اين ايوان، کتيبه اي قرآني به خط ثلث نگاشته و در پايان آن، تاريخ 1275 ه-. ق قيد شده است .



ايوان شرقي مسجد جدید نيز تقريبا با همان خصوصيات در پاکار داراي کتيبه قرآني به خط ثلث است و در پشت سر آن، يکي از ورودي هاي مسجد نو قرار دارد که به فلکه جلوي امامزاده شاهچراغ باز مي شود . اين سردر جديد است .

در پشت ايوان جنوبي و ضلع جنوبي مسجد اتابک ، دو شبستان ستوندار، يکي بزرگ و ديگري کوچکتر، واقع شده است . شبستان بزرگ مسجد داراي پوشش کوتاه طاق و گنبد است که بر روي 24 ستون سنگي در 4 رديف 6 تايي هرکدام به ارتفاع 5/2متر قرار گرفته است .

شبستان کوچکتر در شرق شبستان بزرگ قرار دارد و ستون ها و طاق هاي آن از سنگ و گچ ساخته شده است . شسبتان مسجد داراي محرابي کاشيکاري و نفيس است که با نقوش هندسي و خطوط تزييني از جنس کاشي معرق به رنگ هاي سياه و زرد و فيروزه اي زينت يافته و در ميانه آن ، لوحه اي واقع شده که به طورحتم از جاي ديگري به اينجا منتقل شده است .

 بر روي اين لوح ، اسامي دوازده امام و عبارات ديگري نوشته شده است . شبستان هاي مسجد در دوره هاي مختلف مورد تعمير و بازسازي قرار گرفته است . اين بنا به شماره 73 به ثبت تاريخي رسيده است .

بنای مسجد نو مشتمل بر صحن وسیع مرکزی، ایوان‌ ها و رواق‌های جانبی، شبستان‌ های ستون‌ دار جنوبی و ۴ ورودی است که در کل مساحتی حدود ۲۰ هزار مترمربع را می‌ پوشاند. مسجد از جهات مختلف دارای چهار ورودی است که از طریق رواق‌ ها و دالان‌ هایی به صحن راه پیدا می‌کنند. ورودی‌ ها از بیرون دارای تزیینات کاشی‌ کاری هستند که عمدتاً مربوط به دوره‌ های اخیر است.

در میانه صحن میانی مسجد جدید سه حوض آب و ردیفی از درختان کهن‌ سال وجود دارد. این صحن از چهار جهت توسط رواق‌ های یک طبقه و ایوان‌ های چهارگانه محدود شده است. در اطراف ایوان شمالی و جنوبی، به قرینه یکدیگر، ۲۴ دهانه و در اضلاع شرقی و غربی، ۱۲ دهنه رواق در اطراف ایوان‌ ها ساخته‌ شده است. جلوی بسیاری از دهنه‌ ها و رواق‌ ها با دیوار یا شبکه‌ های چوبی مسدود شده است.

سجاده فرش مسجد نو شیراز

به‌ غیر از صحن مزبور، این مسجد نو دارای دو حیاط کوچک‌ تر در طرف جنوبی بوده که یکی (معروف به باغچه) به دبستانی تبدیل‌ شده و دیگری حیاط منجلاب مسجد است. در میانه ضلع جنوبی صحن، ایوان جنوبی به ارتفاع ۴۰ و عرض ۲۵ متر با رواق‌ ها و غرفه‌ های دو طبقه کناری و به قرینه آن در ضلع شمالی، ایوان دیگری است.

بر پیشانی و زیر طاق این ایوان، مقداری کاشی‌ کاری قدیمی دیده می‌ شود و در پاکار طاق آن، کتیبه‌ ای قرآنی به خط ثلث نوشته‌ شده است. جبهه ایوان با طاق‌ نماهایی نماسازی شده است. پوشش نیم گنبد و طاق گهواره‌ ای ایوان شمالی، در دوره نسبتاً جدید برداشته‌ شده و با پوششی با مصالح جدید جایگزین شده است.

پشت این ایوان، یکی از ورودی‌ های مسجد اتابک قرار دارد که بر بقایای کاشی‌ کاری نمای خارجی آن، نام ناصر الدین‌ شاه ثبت‌ شده است. ایوان غربی صحن نیز مختصر کاشی‌ کاری معرق دارد. در پاکار طاق این ایوان، کتیبه‌ ای قرآنی به خط ثلث نگاشته و در پایان آن، تاریخ ۱۲۷۵ هجری قمری قید شده است. ایوان شرقی نیز تقریباً با همان خصوصیات در پاکار دارای کتیبه قرآنی به خط ثلث است و در پشت سر آن، یکی از ورودی‌ های مسجد قرار دارد که به فلکه جلوی امامزاده شاه‌ چراغ (ع) باز می‌شود. این سردر جدید است.

در پشت ایوان جنوبی و ضلع جنوبی مسجد، دو شبستان ستون‌ دار، یکی بزرگ و دیگری کوچک‌ تر، واقع‌ شده است. شبستان بزرگ مسجد نو دارای پوشش کوتاه طاق و گنبد است که بر روی ۲۴ ستون سنگی در ۴ ردیف ۶ تایی هر کدام به ارتفاع ۲٫۵ متر قرار گرفته است.

شبستان کوچک‌ تر در شرق شبستان بزرگ قرار دارد و ستون‌ ها و طاق‌ های آن از سنگ و گچ ساخته‌ شده است. شبستان مسجد جدید دارای محرابی کاشی‌ کاری و نفیس است که با نقوش هندسی و خطوط تزیینی از جنس کاشی معرق بهرنگ‌ های سیاه و زرد و فیروزه‌ ای زینت یافته و در میانه آن، لوحه‌ ای واقع‌ شده که به‌ طور حتم از جای دیگری به اینجا منتقل‌ شده است. بر روی این لوح، اسامی دوازده امام و عبارات دیگری نوشته‌ شده است. شبستان‌ های مسجد اتابک در دوره‌ های مختلف مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفته است.

این بنا در تاریخ ۱۵ دی ۱۳۱۰ به شماره ۷۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

معرفی محصولات سجاده فرش محراب