سجاده فرش مسجد قباءمسجد قُبا نخستین مسجد جهان اسلام است که در بیرون شهر مدینه قرار دارد. نخستین سنگهای بنای مسجد قباء توسط حضرت محمد پس از مهاجرت او از مکه به مدینه گذاشته شد. قبا نام قریه‌ای در نزدیکی مدینه بوده‌است.

مسجد قباء در سال اول هجری، توسط پیامبر اسلام به پیشنهاد عمار یاسر و یا به تقاضای ساکنان محل در قبا بنا شد. آورده‌اند که پیامبر شخصاً کار می‌کرد و خشت‌ها را حمل و تعبیه می‌کرد.

پیامبر همچنین یک مرتبه در هفته در آنجا نماز می‌خواند.به هنگام ساختن مسجد قباء زمانی که عمار یاسر(ره)بیش از همه خشت حمل میکرد پیامبر(ص) به او گفت(تقتلک فءت الباغیه)سر انجام عمار یاسر در جنگ صفین به دست سپاه معاویه کشته شد.

مسجد قباء بارها بازسازی شده است. نخستین مرتبه در زمان عثمان و آخرین بار در سال ۱۴۰۵ هجری قمری.

در آخرین بازسازی، رواق‌ها گسترش یافتند، چهار گلدسته به ارتفاع ۴۷ ساخته شد، شش گنبد بزرگ به قطر ۱۲ ساخته شد و در نهایت، مساحت شبستان به ۵۰۳۵ افزایش یافت.

هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از مکه به سوی مدینه هجرت می‌فرمود، پیش از وارد شدن به مدینه، مدت کوتاهی در قبا منتظر علی بن ابیطالب علیه السلام ماند.

میزبان رسول خدا در قبا مربدی یا حیاطی در کنار خانه خود داشت.رسول خدا آن زمین را از او گرفت. وقتی رسول خدا صلی الله علیه و آله به مدينه وارد شد و در محله قبا فرود آمد شالوده مسجد قباء را ريخت خود پیامبر نیز در کار ساختن آن مسجد شرکت می‌فرمود و سنگ و مصالح می‌آورد ولى کار آن به پايان نرسيد.

از انجایی که قبله مسلمانان در سال دوم هجرت تغيير كرد حضرت به قباء آمد و با كمك اصحاب پايه هاى قبله مسجد قباء را كه محراب آن به طرف بيت المقدس بود به سمت كعبه تغيير داد و ديوارهاى آن را در همين مكان فعلى كه هست بالا برد و روزهاى شنبه نيز پياده بدان جا مى آمد و در آن نماز مى گزارد، و به گفته گروه زيادى از مفسرين آيه شريفه سوره توبه كه در ذيل داستان «مسجد ضرار» خدا فرموده: «...لمسجد اسس على التقوى من اول يوم احق ان تقوم فيه، فيه رجال يحبون ان يتطهروا و الله يحب المطهرين».

درباره همين مسجد قباء نازل شده است.

موقعیت جغرافیایی مسجد قباء

بنا بر منابع متقدم، قریۀ قبا در دو کیلومتری جنوب یثرب (مدینه)، در سمت چپ راه مکه واقع، و بسیاری از بناهای آن سنگی بوده است. کسانی که قصد سفر از مکه به سوی مدینه را داشته‌اند، باید از این قریه عبور می‌کرده‌اند، اما امروزه به‌سبب احداث بزرگراه مکه ـ مدینه، با فاصله‌ای از آن می‌گذرند.

نام این قریه برگرفته از نام چاهی است که در آن‌جا بوده و بنی‌عمرو بن عوف از انصار در آن قریه ساکن بودند. قریۀ قبا از مناطق خوش ‌آب‌ و‌ هوای پیرامون یثرب بوده و نخلستان‌های فراوان و چاه‌های آب شیرین داشته و پیامبر اکرم‌ صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم، قبل از ورود به مدینه، چند روزی در آن‌جا اقامت کرده است.

مردم این قریه، نخستین سخنی را که پس از ورود حضرت، از ایشان شنیدند این بود: «آشکارا سلام کنید، از طعام خود به دیگران بخورانید، صلۀ رحم کنید و شب‌هنگام وقتی مردم در خوابند نماز بگزارید، پس به سلامت وارد بهشت شوید».

پیش از آمدن رسول خدا(صلی الله علیه وآله)، شماری از مهاجران که از مکه به مدینه آمدند، به طور موقت در قبا سکونت گزیدند. پس از آن که رسول خدا(صلی الله علیه وآله) به قبا آمدند، چند روزی در آن‌جا توقف کرده و آن‌گاه که خانواده آن حضرت، همراه علی بن ابی طالب(علیه السلام) به ایشان پیوستند، راهیِ محل اصلی یثرب، یعنی جایی که امروزه مسجد النبی(صلی الله علیه وآله) قرار دارد، شدند.

سجاده فرش مسجد قباء

ساخت مسجد قباء

پیامبراکرم در توقف کوتاه‌ خویش در قریۀ قبا، تصمیم گرفت پایگاهی برای فعالیت‌های عبادی و سیاسی مسلمانان آن منطقه برپا کند. ایشان، به پیشنهاد عمار بن یاسر یا به ‌تقاضای ساکنان آن قریه، با خریدن زمینی که متعلق به کلثوم‌ بن هدم بود، سنگ بنای مسجد قباء را گذاشت، که اولین مسجد در نخستین روزهای هجرت پیامبر‌ به مدینه محسوب شده‌ است. 

رسول اکرم‌ مساحت مسجد قباء را براساس خط سیر شتر خویش مشخص نمود و خط قبله را تعیین کرد و سپس همراه صحابه ، به ساخت آن مشغول شد. گرداگرد مسجد قباء ، دیواری از سنگ‌های حرّه (آتشفشانی) برافراشتند و سقف آن را بر روی سه‌ردیف ستون قرار دادند. محل نماز پیامبر، ‌ قبل از تغییر قبله، در محل دیوار شمالی مسجد قرار داشت که در توسعۀ دوران آل‌سعود برداشته شد.

به گفتۀ ابن‌شبه، طول و عرض مسجد قباء مساوی و مساحت آن حدود ۳۴ متر بود. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله وسلم به حدی در ساخت مسجد قباء خود را به زحمت می‌انداخت و خشت‌ها را بر دوش می‌کشید که اصحاب متأثر می‌شدند و از ایشان تقاضا می‌کردند که فقط ناظر امور باشند، اما آن حضرت نمی‌پذیرفت و در حین کار، همراه با صحابه، قوافی اشعار آنان را تکرار می‌کرد: «قدافلح من یعمر المساجداً و یقرأ القرآن قائماً و قاعداً».

سجاده فرش مسجد قباء

مسجد قباء در قران

بنا به روایات فراوان، مسجد قبا مصداق آیه «... لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَی التَّقْوی مِنْ أَوَّلِ یَوْم أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِیهِ...» می‌باشد. این آیه اشاره به این نکته دارد که مسجد قباء از روز نخست بر پایه تقوا ساخته شد و لذا سزاوار است تا رسول خدا(صلی الله علیه وآله) در مسجد قباء نماز بگزارد. به سبب نزول این آیه در شأن مسجد قبا، در آن زمان ، مسجد یاد شده را به نام «مسجد التقوی» می‌شناختند. 

این آیه در برابر مسجد ضرار نازل شد که برخلاف مسجد قبا که بر پایه تقوا ساخته شده بود، مسجد ضرار بر پایه نفاق و اختلاف بنا گردید. تعبیر «مِنْ اَوَّلِ یَوْم» به معنای همان روز تأسیس مسجد است که با نیت خالص بنا نهاده شد. همچنین نقل شده است که آیه «... فِیهِ رِجالٌ یُحِبُّونَ أَنْ یَتَطَهَّرُوا وَ اللهُ یُحِبُّ الْمُطَّهِّرِینَ» در شأن نمازگزاران مسجد قبا نازل شده است. در سال نهم هجرت ، پس از غیبت پیامبر از مدینه ، که برای غزوۀ تبوک عازم آن منطقه شده‌بود، گروهی از منافقان در جوار مسجد قبا، مسجدی ساختند تا پایگاهی باشد برای توطئه‌چینی برضد اسلام و مسلمانان. هدف آنان اتحاد میان منافقان و ایجاد تفرقه میان مؤمنان و از رونق‌انداختن مسجد قبا بود.

آنان برای کسب مشروعیت اقدام خود، حتی از پیامبر‌ خواستند تا در آن مسجد نماز بگزارد، اما خداوند به پیامبرش وحی فرمود: «لاتقم فیه ابداً لمسجد اسّس علی التقوی من اول یوم احق ان تقوم فیه، فیه رجال یحبّون ان یتطهروا والله یحب المطهری افمن اسّس بنیانه علی تقوی من‌الله و رضوان خیر ام من اسّس بنیانه علی شفا جرف‌ هار فانهار به فی نار جهنم و الله لایهدی القوم الظالمین» (ای پیامبر، هرگز در آن‌جا نماز برپا نکن، زیرا آن مسجدی که در اولین روز هجرت براساس تقوا بنا شده سزاوارتر است که در آن به نماز بایستی، در آن‌جا مردانی هستند که دوست دارند خود را از آلودگی‌ها پاک کنند و خدا پاکیزه‌خویان را دوست دارد، آیا کسی که بنای خویش بر پرهیزگاری خدا و رضای او گذاشته بهتر است یا کسی که بنای خویش را بر لب پرتگاهی مشرف به سقوط پی‌ریزی کرده و با آن در آتش دوزخ فرو می‌افتد؟...). 

در قرآن کریم، مسجد قباء پایگاه کفر و تفریق و ضرار خوانده شده است: «والذین اتّخذوا مسجداً ضراراً و کفراً و تفریقاً بین المؤمنین و ارصاداً لمن حارب الله و رسوله...» و پس از آن بود که این مسجد، ضرار نام گرفت. پیامبر‌ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلم فرمان داد آن را ویران کنند و اصحاب نیز هجوم بردند و آن را خراب کردند و سوزاندند. یاقوت حِمَوی در اوایل قرن هفتم هجری نوشته است که مسجد ضرار در برابر مسجد قبا ساخته شد و تا به امروز ویرانه آن باقی است. زائرانی که برای زیارت مسجد قبا به این ناحیه می‌آیند، به مسجد ضرار هم سری زده و با زدن لگدی به آن، از آنجا می‌گذرند.

سجاده فرش مسجد قباء

سجاده فرش مسجد قباء

در فضیلت مسجد قبا، روایات متعددی نقل شده که حاکی از اهمیت آن در تاریخ اسلام است. گفته‌اند که رسول خدا‌، پس از ترک محلۀ قبا، هفته‌ای یک بار (شنبه یا دوشنبه)، مسافت میان مسجدالنّبی و مسجد قبا را پیاده یا سواره طی می‌کرد تا در مسجد قبا نماز بگزارد و می‌فرمود: دو رکعت نماز در مسجد قبا برای من بهتر از آن است که دوباره به بیت‌المقدّس بروم، اگر می‌دانستند در قبا چیست، به سوی آن می‌تاختند تا از فضیلتش بهره‌مند شوند. 

همچنین از پیامبر نقل کرده‌اند که بجا آوردن دو رکعت نماز در مسجد قبا، برابر یک حج عمره است و برای درک فضیلت نماز در آن، اصحاب همواره به قبا می‌رفتند و در آن‌جا نماز می‌گزاردند. در کرامت و منزلت مسجد قبا همین بس که در بسیاری از تفاسیر و منابع تاریخ اسلام، شأن نزول آیات ۱۰۸ و ۱۰۹ سورۀ توبه، این مسجد ذکر شده است و آن را «مسجد تقوی» نیز خوانده اند.

به هر روی، مسجد قبا نخستین مسجدی است که رسول الله(صلی الله علیه وآله) آن را بنا کرد. آن حضرت درباره نماز خواندن در مسجد قبا فرمود: «مَنْ تَطَهَّرَ فی بَیْتِهِ ثُمَّ أتی مَسْجِدَ قُباء فَصلّی فِیهِ رَکْعَتَیْن کانَ کأجْرِ عُمْرة ؛ کسی که در خانه‌اش وضو بگیرد، آنگاه به مسجد قبا درآید و دو رکعت نماز بگزارد، ثواب یک عمره را برده است.» در حدیث دیگری هم آمده است: «کانَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه وآله) یَأتِی مَسْجِدَ قُباء راکباً وَ ماشِیاً فَیُصَلّی فِیهِ رَکْعَتَیْن ؛ رسول خدا، گاه پیاده و گاه سواره به مسجد قبا می‌آمد و دو رکعت نماز در آن می‌خواند.»

دربارۀ نخستین مسجد در «اول یوم» اختلاف وجود دارد که مسجدی که در قرآن کریم به آن اشاره شده، کدام است؟ بعضی مفسران آن را مسجد قبا و برخی آن را مسجدالنبی در مدینه دانسته‌اند. اما در مجموع، مسجد قبا را اقرب و انسب دانسته‌اند، هم به ‌سبب شأن نزول آیه و هم به‌سبب روایاتی که از اهل بیت‌ علیهم‌السلام ذکر شده‌است. آنان که مسجدالنبی را اولین دانسته‌اند به روایتی از رسول خدا تمسک جسته‌اند که فرمود: «هذا مسجدی».

سجاده فرش مسجد قباء

سجاده فرش مسجد قباء

عمر بن عبدالعزیز در آخرین دهه قرن اول هجری، به دستور ولید بنای اولیه مسجد قبا را خراب کرد و از نو بنایی استوار برپا ساخت و برای آن رواق‌هایی نیز افزود. مسجد قبا بعدها به دست جمال الدین ابو منصور اصفهانی، یکی از وزرای حکّام موصل، در سال ۵۵۵ قمری بازسازی شد. آثار این وزیر در تمامی مکه و مدینه دیده می‌شود.

نخستین تغییر در مسجد قبا، تغییر در محراب آن بود. زمانی که قبلۀ مسلمانان از بیت‌المقدس به جانب مسجدالحرام تغییر کرد، پیامبر به قبا آمد و با کمک اصحابش، قبلۀ مسجد را به سوی کعبه قرار داد. در طول تاریخ، مسجد قبا توسعه یافته و بازسازی شده است. از جمله در زمان خلیفۀ سوم و نیز در دوران حکومت عمر بن عبدالعزیز، که وی آن را توسعه داد و رواق‌ها و گلدسته‌ای برای آن ساخت. 

آخرین بار در ۱۴۰۵، از چهار طرف بر مساحت مسجد قبا افزوده شد و به‌جای ساختمان قدیم آن، بنایی بزرگ‌تر براساس معماری بنای قبلی برپا گردید. در این توسعه، خانۀ کلثوم‌ بن هدم و سعد بن خثیمه، که محل سکونت رسول خدا بود، نیز در داخل مسجد قبا قرار گرفت و ویران شد. این مسجد اکنون ۷۴۶۵ متر مربع مساحت دارد و حدود بیست‌هزار نمازگزار را در خود جای می‌دهد.

مسجد قبا همیشه مورد توجه مسلمانان بوده و بارها تعمیرات اساسی در آن انجام شده است. در سال ۱۳۸۸ قمری ملک فیصل رواق‌های آن را در جهت شرقی مسجد توسعه داد. بنای جدید آن، که در ۲۶ صفر سال ۱۴۰۶ قمری به پایان رسید، در شکل معماری جدید خود، یکی از مهم‌ترین و زیباترین مساجدی است که در مدینه منوره قرار دارد. در بنای فعلی چهار مناره برای این مسجد در نظر گرفته شده که هر کدام ۴۷ متر طول دارد. مساحت تقریبی آن و بناهای جانبی مربوط به آن، در محدوده‌ای به مساحت ۱۳۵۰۰ متر مربع می‌باشد که بر اساس محاسبات معماران آن، گنجایش بیست هزار نمازگزار را دارد.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

معرفی محصولات سجاده فرش محراب